Zaczynasz się uczyć języka maltańskiego, ale nauka gramatyki idzie ci opornie? Chcesz zacząć samodzielnie budować zdania, ale nie masz odpowiednich materiałów? Wytłumaczę ci podstawy gramatyki maltańskiej - użycia i koniugacji czasowników w zdaniach na przykładzie minionych słów tygodnia.

Czasowniki w zdaniu

Zwłaszcza na początku, jeśli tworzysz zdanie z jednym czasownikiem możesz wspomagać się polskim.

• Szyk zdania jest podobny - czasownik jest na początku zdania.
• Pytania tworzy się poprzez intonację.
• Czasowniki odmieniają się przez osoby i czas.

Czasownik być

Po ponad 6 miesiącach słówek nadal nie ma na stronie czasownika “być”. Nie ma takiego czasownika w języku maltańskim. Jeśli chcesz powiedzieć “Jestem Anna.” lub “Jestem Polakiem.” zamiast czasownika używasz zaimka, w tym przypadku zaimka “ja”. Czyli po maltańsku można powiedzieć “Ja Anna.” albo “Ja Polak.”

Więcej informacji o tworzeniu podstawowywch zdań wykorzystujących strukturę “Jestem…” poznasz na mini kursach maltańskiego na stronie il-Malti.pl.

Bezokolicznik

Zastanawia cię czemu tłumaczenie czasowników (np. ordna) zawiera formy “on zamówił” i “zamówić”? To dlatego, że nie ma w języku maltańskim formy bezokolicznika.

Zamiast tego jest forma mamma która jest formą czasu przeszłego dla trzeciej osoby liczby pojedyńczej rodzaju męskiego (“on”). Czyli ordna dokładnie oznacza “on zamówił”. To właśnie ta forma pojawia się w słownikach i stanowi bazę do odmiany czasowników maltańskich zarówno w czasie teraźniejszym jak i przeszłym.

Czasy w języku maltańskim

W języku maltańskim czasowniki mają dwie formy - dokonaną (czas przeszły, perfett) i niedokonaną (czas teraźniejszy i przyszły, imperfett). Obie formy odmieniają się przez wszystkie osoby.

Dodatkowo czasowniki mają tryb rozkazujący (imperattiv) dla form “ty” i “wy”.

Koniugacja czasowników maltańskich

Czasowniki maltańskie odmieniają się przez następujące osoby: ja, ty, on, ona, my, wy, oni/one.

• W liczbie pojedynczej, trzecia osoba jest rozróżniana jako mężczyzna (on) lub kobieta (ona). Nie ma formy neutralnej (ono) jak w języku polskim.
• W liczbie mnogiej, trzecia osoba ma tylko jedną formę, niezależnie od płci danych osób.

Każda forma odmiany ma wersję twierdzącą i przeczącą. Przeczenie zazwyczaj tworzy się poprzez dodanie ma …x do formy czasownika, np. ordna i ma ordnax.

Jako pomoc w nauce polecam stronę verb.mt, która zawiera koniugację maltańskich czasowników.

Odmiana w czasie teraźniejszym

Jeśli czasownik jest regularny, w prosty sposób można zapamiętać jego odmianę. Czasowniki zaczynają się zazwyczaj na konkretną literę. Co więcej, nie trzeba zapamiętywać wszystkich 6 form, bo niektóre się powtarzają, w zależności od osoby.

• Ja (jiena): n-, np. nordna (ja zamawiam)
• Ty (inti): t-, np. tordna
• On (huwa): j-, np. jordna
• Ona (hija): t-, np. tordna
• My (aħna): n-…-w, np. nordnaw
• Wy (intom): t-…-w, np. tordnaw
• Oni/one (huma): j-…-w, np. jordnaw

Widzisz wzór? Wystarczy nauczyć się trzech form i pamiętać o dodaniu litery -w (lub -u) na końcu słowa w liczbie mnogiej.

Żeby stworzyć czas przyszły wystarczy dodać se przed czasownikiem, np. Se nordna (“Zamówię.”)

Odmiana w czasie przeszłym

Odmiana w czasie przeszłym też ma swoje wzory, tym razem są to litery dodawane na końcu słowa.

• Ja (jiena): …-t, np. ordnajt (pływałem/pływałam)
• Ty (inti): …-t, np. ordnajt (pływałeś/pływałaś)
• On (huwa): mamma
• Ona (hija): …-et lub …-t, np. ordnat
• My (aħna): …-na, np. ordnajna
• Wy (intom): …-tu, np. ordnajtu
• Oni/one (huma): …-w, np. ordnaw

Pierwsza i druga osoba liczby pojedynczej w czasie przeszłym ma dokładnie taką samą formę.

Czasowniki na karcie słowa

Część odmiany czasownika widoczna jest na karcie słowa. Każda karta pokazuje podstawowe formy, dzięki którym możesz łatwo zapamiętać inne formy osobowe.

• słowo w tytule to mamma, np. ordna, għam.
• forma rozkazująca do osoby “ty”, np. ordna, għum.
• forma czasu przeszłego dla osoby “ja”, np. ordnajt, għomt, bo to ich zazwyczaj będziesz używać. Dodatkowo “ja” i “ty” mają tę samą formę.
• forma czasu teraźniejszego dla osoby “ja”, np. nornda, ngħum.
• forma czasu teraźniejszego dla osoby “ty”, np. tordna, tgħum.

Rdzeń czasownika

Związany z mammą jest rdzeń wyrazu. To coś więcej niż rdzeń w języku polskim, bo określa całą rodzinę wyrazów. Rdzeń zazwyczaj jest trzyliterowy, odpowiadający spółgłoskom w wyrazie.

Co ma wspólnego pisarz i ksiązka po maltańsku? Właśnie rdzeń. Rdzeń k-t-b związany jest z pisaniem. Można to zobaczyć poprzez przykładowe wyrazy:

• kiteb znaczy “on napisał” (mamma)
• ktieb znaczy “książka”
• kittieb znaczy “pisarz”

Informacje o rdzeniu danego czasownika też można znaleźć na stronie verb.mt.

---

Mam nadzieję, że te wyjaśnienia dotyczące czasowników maltańskich pomogą ci w nauce. Zwróć uwagę czytając następne słowo tygodnia jak odmieniany i stosowany jest czasownik w zdaniu.